مؤلف کتاب
اَلاْسْفارُ الاْرْبَعَه، عنوان اثر فلسفی بزرگ و معروف صدرالدین شیرازی، ملقب به صدر المتألهین و ملاصدرا (ح ۹۷۹-۱۰۵۰ق/ ۱۵۷۱-۱۶۴۰م).
نام کامل کتاب
مؤلف نام کامل کتاب را الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعة نهاده است.
جایگاه علمی کتاب
این کتاب از حیث جامعیت و دامنه تأثیر بر حوزه حکمت اسلامی در سدههای اخیر - به ویژه جریانی که میتوان از آن به «حکمت شیعی »تعبیر کرد
مقامی یگانه دارد، چنانکه بسیاری از نوشتههای دیگر صدرالدین شیرازی و آثار حکمای نسلهای بعد با اقتباس یا الهام گرفتن از این اثر پدید آمدهاند.
امتیازات دوره حیات علمی صدرالدین
گفتنی است که در حیات علمی صدرالدین، ۳ دوره متمایز وجود دارد: ۱. دوره تحصیل و مطالعه در فلسفه و کلام به شیوه استدلالی محض. ۲. دوره عزلت و رویکرد به اشراق و سلوک معنوی. ۳. سرانجام، دوره تعلیم و پرداختن آثار.
سال شروع تألیف اسفار
شروع تألیف اسفار را با قراینی باید در اواخر دوره دوم دانست. مؤلف این کتاب را پیش از دیگر آثار خود نوشته است.
اسفار از نظر مؤلف
وی در مقدمه کتاب، آنرا حاصل دوره طولانی انزوا و کنارهجویی از مشاغل علمی مرسوم میشمارد
و از سوی دیگر، از استاد خویش میرداماد (د ۱۰۴۰ق) با دعایی که در حق زندگان رواست، یاد میکند.
نیز در اواخر بخش نخست از بخشهای چهارگانه کتاب، از حالتی الهامبخش که او را به پرداختن مطلب توانا ساخته است، سخن میگوید. در یادداشتی که او بر این سخن خود افزوده - و در حاشیه برخی نسخههای خطی کتاب آمده - تاریخ ۱۰۳۷ق قید گردیده است
مفهوم اسفار
«اسفار» در عنوان کتاب جمع سَفَر است، نه آنطور که برخی گمان کردهاند جمع سِفر.
سَفَرهای چهارگانه عارفان
صدرالدین شیرازی طرح کتاب خویش را منطبق بر سَفَرهای چهارگانه عارفان دانسته است.
این سفرها به بیان او عبارتند از: ۱. سفر از خلق به سوی حق، ۲. سفر به حق در حق (به حق، از آنرو که سالک در این سیر، وجود خویش را فرو مینهد و سیر او به حق انتساب مییابد)، ۳. سفر از حق به سوی خلق به حق (سیر در کیفیت صدور کثرت از وحدت یا مشاهده مراتب مخلوقات از عالی تا نازل)، ۴. سفر به حق در خلق (سیر در کثرت مخلوقات، از آنرو که وحدت حق در آنها مندرج است و مشاهده کیفیت بازگشت خلق به حق)
برای تعبیرهای مختلف از سفرهای چهارگانه.
( رسالهاي با عنوان الاسفار الاربعه از شمسالدین محمد خفری ).