آداب حضور: حرم مطهر امام علی‌رضا (ع) مبین علما و عرفاء کی زیارتی سیرت، نویسنده: مسلم گریوانی؛ مترجم: سیدعقیل حیدرزیدی، آستان قدس رضوی

آهوهای صحن آزادی: مجموعه گفتارمتن‌های رضوی: درد دل‌هایی ناتمام با «امام رضا (ع)»، نویسنده: سیدمحمد سادات‌اخوی؛ ویراستار: زهرا صنوبری، به نشر (انتشارات آستان قدس رضوی)

آئین برنامه‌سازی درباره زندگی امام رضا (ع): نویسنده: محمد رضایی، صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، مرکز پژوهش‌های اسلامی.

آئینه مهر (نگاهی به القاب امام علی بن موسی‌الرضا (ع)): نویسنده: محسن رجبی، بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی

احادیث کاشی‌های زرین‌فام حرم مطهر امام رضا (ع): نویسنده: عبدالله قوچانی؛ ویراستار: سیدمحمدرضا رضاپور؛ ویراستار: سیدمحسن ناجی‌نصرآبادی، بنیاد پژوهش‌های اسلامی، آستان قدس رضوی، کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد

ادب الحضور: سیره العلماء الکرام فی زیاره الامام علی بن موسی الرضا (ع)، نویسنده: مسلم گریوانی؛ مترجم: کمال سید؛ مصحح: ناصر نجفی، آستان قدس رضوی، معاونت تبلیغات

ادیان از نگاه امام رضا (ع): نویسنده: محمد نجاری‌سهل‌آباد، مؤسسه فرهنگی انتشاراتی خاتم

از آستان عشق: سیری در زندگی و شعر ملک‌الشعراهای بارگاه امام رضا (ع)، نویسنده: جعفر عشقی؛ نویسنده: رضا نظامی‌سریدار؛ ویراستار: اعظم محمودی، طنین قلم

از چشمه تا دریا: حکایاتی از زندگی امام رضا (ع)،‌نویسنده: غلامرضا حیدری‌ابهری؛ زیرنظر: سیدمحمود مرویان‌حسینی؛ ویراستار: جواد نشاطی‌زاده، آستان قدس رضوی، معاونت تبلیغات

الفبای آهوهای بست پایین: مجموعه گفتارهای ادبی رضوی عرض ادب الفبا با آستان امام رضا (ع)،‌نویسنده: سیدمحمد سادات‌اخوی؛ ویراستار: زهرا صنوبری، به نشر (انتشارات آستان قدس رضوی)

الگوی کاربردی مناظره برگرفته از مناظرات امام رضا (ع): نویسنده: فریبا رضازاده‌کهنکی؛ ویراستار: زهرا صنوبری، به نشر (انتشارات آستان قدس رضوی)

امام رضا (ع): نویسنده: محمدرضا ناجی، دفتر پژوهش‌های فرهنگی

امام رضا (ع): شاعر: رضوان داستانپور؛ تصویرگر: فرشته منعمی؛ تهیه و تنظیم: ناصر محمدی، اکرام

امام رضا (ع) (تاریخ و سیره): نویسنده: محمدباقر پورامینی، دفتر نشر معارف

امام رضا (ع) چگونه شخصیتی داشتند؟: گردآورنده: هانیه علیزاده‌نوروزبلاغی

امام رضا (ع) در آثار دانشمندان اهل سنت: نویسنده: محمدرضا عطایی، آستان قدس رضوی، شرکت به نشر

امام رضا (ع) و ایران: نویسنده: سیدحسین حر؛ ویراستار: امیرعباس رجبی؛ ویراستار: جواد محفوظی‌نژاد، دفتر نشر معارف

امام رضا (ع) و زندگی: گزارش‌ها و داستان‌هایی کوتاه از زندگی و شیوه رفتاری امام رضا (ع)، نویسنده: مهدی غلامعلی، به نشر (انتشارات آستان قدس رضوی)
 

امام رضای مهربان: شاعر: سیدمحمد مهاجرانی؛ تصویرگر: سمانه یاری؛ گرافیست: زینب نصرآبادی، جمال

امام علی‌بن موسی‌الرضا (ع): زندگانی و سیره، سخنان و آموزه‌ها، مشهد و حریم رضوی، ویراستار: اصغر ارشادسرابی، بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی

امام هشتم (ع): زندگینامه / معجزات و کرامات / سیمای امام رضا (ع) در شعر شاعران، نویسنده: علی مقصودی، روزگار

انوار محمدی: امامزاده‌ها، مسیر و همراهان امام رضا (ع)، اشعار محمدی، نویسنده: حسین محمدی‌شاهرودی، چهل میقات

اول کارت را بشناس: پنج حدیث معنوی از امام رضا (ع)،‌نویسنده: سیدمحمد مهاجرانی؛ تصویرگر: مهناز رضایی، جمال

باران دوشنبه: قصه‌هایی از زندگی امام رضا (ع)، نویسنده: سیدعباس صحفی؛ تصویرگر: اسماعیل چشرخ؛ گرافیست: سعید دین‌پناه، به نشر (انتشارات آستان قدس رضوی)، کتابهای پروانه

بزرگداشت غدیر و عاشورا در سیره و بیان امام رضا (ع)،: نویسنده: مهدی صدری، دلیل ما

بهداشت و سلامتی از نگاه امام رضا (ع): نویسنده: مصطفی علیزاده؛ نویسنده: ملیحه نجاری‌سهل‌آباد، خاتم

بوی بهشت: مجموعه داستان‌هایی از شفایافتگان حرم امام رضا (ع)، نویسنده: حمیدرضا سهیلی، به نشر (انتشارات آستان قدس رضوی)

بیدارم کن: براساس سفر امام رضا (ع) از مدینه به مرو در سال ٢٠٠ هجری، نویسنده: فریبا کلهر؛ تصویرگر: اسماعیل چشرخ، به نشر (انتشارات آستان قدس رضوی)

پاسخ‌های امام رضا (ع) به چهل پرسش قرآنی: نویسنده: اکرم دهقان؛ نویسنده: فاطمه آگهی؛ نویسنده: زینب آقاگلی‌زاده، به نشر (انتشارات آستان قدس رضوی)

تدبر در سیره تمدن‌ساز اهل بیت (ع): سیره امام رضا (ع): نویسنده: محمدحسین الهی‌زاده؛ تدوین: طیبه سلیمیان؛ بازنویسی: زهره بهشتی‌زاده، تدبر در قرآن و سیره

تزئینات معماری بارگاه حضرت رضا (ع): زیرنظر: میثم جلالی؛ ویراستار: محمدرضا نجفی؛ گرافیست: ندا گودرزی، آستان قدس رضوی، بنیاد پژوهش‌های اسلامی

تمدن رضوی: مؤلفه‌های تمدن‌ساز در مکتب سیاسی امام رضا (ع)،‌نویسنده: موسی نجفی؛ ویراستار: امیر اعتمادی‌بزرگ، آرما

ثواب زیارت حضرت امام رضا (ع): نویسنده: عباس عزیزی، صلاه

جایگاه هدایتی امام رضا (ع) در برون‌رفت از بحران‌های اعتقادی: نویسنده: نجمه رشیدی‌کیا؛ ویراستار: زهرا صنوبری، به نشر (انتشارات آستان قدس رضوی)

چهل چراغ: چهل حدیث گهربار امام رضا (ع): نویسنده: علیرضا رادمان، گراد

چهل حدیث در فضیلت زیارت امام رضا (ع): نویسنده: سیدجعفر موسوی‌نسب، همای غدیر

چهل روایت و حکایت در فضیلت زیارت امام رضا (ع) از منظر اهل سنت: نویسنده: سیدجعفر موسوی‌نسب، همای غدیر، ٩١ صفحه، جانمازی (شومیز)

چکیده زندگانی امام رضا (ع): نویسنده: حسین استادولی، مرکز فرهنگی انتشاراتی منیر

حضرت امام علی‌رضا (ع) کی سیاسی اور مجاهدانه زندگی: مترجم: سیدکوثرعباس موسوی، آستان قدس رضوی، معاونت تبلیغات

حضرت رضا (ع) مظهر رأفت خدا: نویسنده: سیدمحمد ضیاء‌آبادی، مؤسسه بنیاد خیریه الزهرا (ع)

خانواده و تربیت از نگاه امام رضا (ع): نویسنده: مصطفی علیزاده؛ نویسنده: ملیحه نجاری‌سهل‌آباد، خاتم

خانواده و تغذیه سالم از نگاه امام رضا (ع): نویسنده: مصطفی علیزاده؛ نویسنده: ملیحه نجاری‌سهل‌آباد، خاتم

خواندنی‌هایی از امام رضا (ع) از ولایت تا شهادت: نویسنده: یحیی علوی‌فرد؛ گرافیست: یاسر خلیفه، طاهر خوش

داستان‌هایی از زندگی امام رضا (ع): نویسنده: محمود پوروهاب؛ ویراستار: رامین باباگل‌زاده؛ تصویرگر: محسن میرزایی

دعای زیارت امام رضا (ع) و حضرت معصومه (ع): گردآورنده: پری منصوری، نیک خرد

راز آن بوی شگفت‌: داستانی بر اساس زندگی امام رضا (ع)،‌نویسنده: فریبا کلهر؛ تصویرگر: اسماعیل چشرخ، به نشر

ره‌توشه زوار رضوی: چهل حدیث حیات‌بخش از حضرت علی‌بن‌موسی الرضا (ع)،‌نویسنده: بهروز گردون‌پناه، نور گیتی

رویکرد عقیدتی فرزندان امام کاظم (ع) در قبال امامت امام رضا (ع): نویسنده: سیدیاسین موسوی‌زاده، آوای منجی

زندگانی امام رضا (ع): گردآورنده: هادی راعی، ارتباط نوین؛ الهه

زندگانی چهارده معصوم (ع): حضرت امام رضا (ع): نویسنده: علی محمدی، گلی

زندگانی سیاسی هشتمین امام حضرت علی‌بن موسی‌الرضا (ع): نویسنده: جعفرمرتضی عاملی؛ مترجم: خلیل خلیلیان، دفتر نشر فرهنگ اسلامی

زندگی و فضیلت‌های آل‌عبا (ع) در کلام امام رضا (ع): نویسنده: سیدحسن حسینی؛ ویراستار: سیدجلال قیامی‌میرحسینی، بنیاد پژوهش‌های اسلامی

زندگینامه حضرت امام رضا (ع): گردآورنده: فاطمه جعفری‌نیکو؛ ویراستار: رقیه صفری، کانون علوم خطیب

زیارت مهر: زیارت امام علی‌بن موسی الرضا (ع) از دیدگاه اهل سنت، نویسنده: محسن رجبی‌قدسی، بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی

سبک زندگی (منشور زندگی در منظر امام رضا (ع)) (به زبان ترکی): نویسنده: محمدباقر پورامینی؛ مترجم: امین حاجی‌زاده، بنیاد پژوهش‌های اسلامی، آستان قدس رضوی

سبک زندگی: منشور زندگی در منظر امام رضا (ع): نویسنده: محمدباقر پورامینی؛ به‌اهتمام: محمدحسین پورامینی؛ ویراستار: سمیرا میرنظامی، به نشر (انتشارات آستان قدس رضوی)

ستاره من، چهل قصه از زندگی امام رضا (ع): نویسنده: ناصر نادری؛ تصویرگر: اسماعیل چشرخ، به نشر (انتشارات آستان قدس رضوی)

سخنان حضرت امام رضا (ع): گردآورنده: سپند عبدالهی، آثار علم

سخنان و احادیثی از امام رضا (ع): گردآورنده: هادی راعی، ارتباط نوین

سعادت دو جهان: در ستایش رضا، بازنویسی: ملیحه جهانبخش، به نشر (انتشارات آستان قدس رضوی)

سفر با خورشید: زندگی به سبک امام رضا (ع) (ترکی آذربایجانی)،‌مترجم: امین ایمانلی؛ ویراستار: امین حاجی‌یف، آستان قدس رضوی، معاونت تبلیغات

سقاخانه و آهوها: مجموعه داستانک‌های رضوی: دریافت‌هایی از کتاب شریف «عیون اخبار الرضا (ع)» به پژوهش و قلم عالم ارجمند «شیخ صدوق (ره)»
نویسنده: سیدمحمد سادات‌اخوی؛ ویراستار: زهرا صنوبری، به نشر (انتشارات آستان قدس رضوی)

سیره اخلاقی علی‌بن‌موسی‌الرضا (ع): براساس روایات و تفاسیر دانشمندان مسلمان، نویسنده: صمد مؤمنی، ساریناپژوه

سیره اخلاقی و سیاسی امام رضا (ع) در سبک زندگی اسلامی: نویسنده: آسیه سیمانگلی، نوروزی

سیره معصومان: امام باقر (ع)، امام صادق (ع)، امام کاظم، امام رضا (ع) … و امام عصر حجه‌بن الحسن (ع)، نویسنده: سیدمحسن امین؛ مترجم: علی حجتی‌کرمانی، صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران (سروش)

صبح روز عید: قصه‌هایی از زندگی امام رضا (ع)،‌نویسنده: حمیدرضا شاه‌آبادی؛ تصویرگر: اسماعیل چشرخ؛ گرافیست: سعید دین‌پناه، به‌نشر، کتابهای پروانه

عاشق شدن آهوها: دوبیت‌ها، رباعی‌ها و غزل‌های امام رضا (ع) یی، شاعر: سیدمحمد سادات‌اخوی؛ ویراستار: زهرا صنوبری، به نشر (انتشارات آستان قدس رضوی)

عیون الکرامات من المقروءات و المسموعات: یحتوی هذا الکتاب علی ثمانین کرامه من عیون کرامات الامام الرووف ابی‌الحسن‌الرضا (ع) مما قرات و سمعت، نویسنده: سیداحمد حکیم، مکتبه العزیزی

غریب پیروز: زندگی حضرت رضا (ع) از نگاه رهبر فرزانه انقلاب، نویسنده: سیدعلی خامنه‌ای، به نشر (انتشارات آستان قدس رضوی)

غریب و بخشنده: قصه‌هایی از زندگانی امام رضا (ع) و امام جواد (ع)، نویسنده: علی باباجانی؛ گرافیست: ناصر حسنی، زائر آستان مقدس

فرهنگ جامع سیره معصومین (ع): امام رضا (ع)، امام جواد (ع)، امام‌هادی (ع)، امام حسن عسکری (ع)، امام مهدی (ع)،‌نویسنده: محمود شریفی‌اقدم؛ نویسنده: محمود مدنی؛ نویسنده: محمود لطیفی، معروف

فقه احادیث الامام الرضا و ابنائه‌الکرام (ع): کتاب الزکاه، الصوم، الحج، نویسنده: سیدمحمدعلی خادمی، مجمع البحوث الاسلامیه

فقه احادیث الامام الرضا و ابنائه‌الکرام (ع): کتاب الصلاه، نویسنده: سیدمحمدعلی خادمی، مجمع البحوث الاسلامیه

فقه احادیث الامام الرضا و ابنائه‌الکرام (ع): کتاب الطهاره، نویسنده: سیدمحمدعلی خادمی، مجمع البحوث الاسلامیه

قصه‌های منظوم از زندگی امام رضا (ع): نویسنده: رحیم عباسی؛ تصویرگر: محمدحسین صلواتیان، به نشر (انتشارات آستان قدس رضوی)

گل یاس: زیارت‌نامه امام رضا (ع) ویژه کودکان، نویسنده: مجید ملامحمدی؛ ویراستار: سجاد محمدی؛ تصویرگر: علی میری، آستان قدس رضوی، معاونت تبلیغات

لمحات من حیاه الامام الرضا (ع): نویسنده: محمدرضا سیبویه، بنیاد پژوهش‌های اسلامی

ماه غریب من: داستان زندگی امام رضا (ع)، نویسنده: مجید ملامحمدی؛ ویراستار: جواد رسولی؛ گرافیست: سعید دین‌پناه، آستان قدس رضوی‌، شرکت به نشر

مثل امام رضا باش (٢): نویسنده: حسین میرزایی؛ زیرنظر: سیدمحمود مرویان‌حسینی؛ ویراستار: زینب‌سادات حسینی، آستان قدس رضوی، معاونت تبلیغات‌

مجموعه مقالات همایش اخلاق در سنت و سیره امام رضا (ع): نویسنده: حسن ملکی، دانشگاه علامه طباطبایی

مختصری از زندگانی امام رضا (ع): گردآورنده: سپند عبدالهی، آثار علم، ٦٤ صفحه، رقعی (شومیز)، چاپ ١ سال ١٣٩٧، ١٠٠٠ نسخه، ٣٠٠٠٠ ریال

مژده گل: داستان‌هایی از زندگی امام رضا (ع)، نویسنده: محمود پوروهاب؛ ویراستار: رامین باباگل‌زاده؛ تصویرگر: محسن میرزایی، کتاب جمکران، گنجشک‌های جمکران

معجزات امام رضا (ع) از مدینه تا طوس: تهیه و تنظیم: حسین زارعی‌زیاری، دانش حامدون

من امام رضا (ع) را دوست دارم: نویسنده: غلامرضا حیدری‌ابهری؛ ویراستار: افسانه گرمارودی؛ گرافیست: زینب نصرآبادی، جمال

منظومه تربیتی و آموزشی امام رضا (ع)، آریا دانش

مهر ولایت در آسمان ایران (نگاهی به زندگانی و ابعاد شخصیتی حضرت رضا (ع))، نویسنده: علی کریمی‌جهرمی، بوستان کتاب

نشانه‌ها: قصه‌هایی از زندگی امام رضا (علیه‌السلام)،‌نویسنده: ابراهیم حسن‌بیگی؛ گرافیست: سعید دین‌پناه؛ تصویرگر: اسماعیل چشرخ، شرکت به نشر

نگاهی به زندگی امام رضا (ع): گردآورنده: عباس قمی؛ به‌اهتمام: سعید محمدی، افرود

نگرشی بر سبک زندگی از منظر امام رضا (ع)،‌ نویسنده: حسین حسین‌زاده، طاهری‌

ولایت‌عهدی امام رضا (ع)، نویسنده: مرتضی مطهری، صدرا

کبوتران خونین بال حرم: جلوهایی از محبت شهدا به ساحت مقدس علی‌بن موسی‌الرضا (ع) و کرامات آن حضرت به آنان، نویسنده: حسین نظری، ستارگان درخشان

یک قمقمه دریا: صد قصه و نکته از زندگی امام رضا (ع) نویسنده: محمدهادی زاهدی، به نشر (انتشارات آستان قدس رضوی)

از مهمترین کتاب‌هایی که درباره شخصیت و کرامات این بانوی بزرگوار در سه دهه اخیر منتشر شده است می‌توان کتاب‌های زیر را نام برد:

ـ زیارة کریمه اهل‌البیت (س) (به زبان عربی)/ شیخ محسن آل عصفور بحرانی/ قم/ 1363؛

ـ معصومه قم/ آیت‌اللّه‏ سید تقی طباطبایی قمی/ انتشارات مفید/ 1365؛

ـ زندگی و کرامات حضرت معصومه(س)/ احمد بانپور/ نشر الف/ 1374؛

ـ فروغی از کوثر؛ حضرت فاطمه معصومه(س)/ الیاس محمدبیگی/ امور فرهنگی آستانه مقدسه/ 1375؛

ـ نگاهی به زندگانی حضرت معصومه(س)/ غلامرضا حیدری ابهری/ انتشارات زائر/ 1375؛

ـ حضرت معصومه (س) و شهر قم/ محمد حکیمی/ سازمان تبلیغات اسلامی/ 1376؛

ـ آینه عصمت؛ مجموعه اشعاری درباره حضرت معصومه(س)/ محمود شاهرخی و عباس مشفق کاشانی/ انتشارات اسوه/ 1376؛

ـ حیاة فاطمةالمعصومة(س) / عبدالهادی شهرستانی/ قم/ 1376 ؛

-زیارت نامه حضرت امام رضا (ع) و حضرت معصومه (س) / محمدتقی دیباجی / ائمه (ع) / 1381؛

-کرامات حضرت فاطمه معصومه (س)/ سیدعلی حسینی قمی/ نبوغ/ 1381؛

-کرامات و زیارت نامه حضرت معصومه (س)/ محسن آشتیانی/ زهیر/ 1381

-تاریخچه قم و زندگینامه حضرت معصومه (س) / محمد محمدی اشتهاردی /گلستان ادب / 1382؛

-زیارتنامه حضرت معصومه (س)/ مهدی الهی قمشه ای، محمدهادی اشرفی / انفال / 1382؛

-نگاهی به زندگانی حضرت فاطمه معصومه (س)/ غلامرضا حیدری ابهری، بشیر خزامی پور (مترجم)، رسول سیف (مترجم)/ زائر/ 1383؛

-زندگانی حضرت معصومه (س) و تاریخ قم/ سیدمهدی صحفی/ صحفی / 1384؛

- دعای ندبه به انضمام زیارت حضرت معصومه (س)/ عباس نادری (خطاط) / پاد/ 1384

-جغرافیای تاریخی هجرت حضرت معصومه (س)/ سیدعلیرضا سیدکباری/ آستان مقدسه حضرت معصومه (س) / 1384؛

-فاطمه معصومه (س) و تاریخ و فرهنگ قم/ علی صدرایی خویی/ آستان مقدسه حضرت معصومه (س) / 1384؛

-عنایات معصومیه (از زبان خادمین آستانه مقدسه حضرت معصومه (س)/ محمدعلی زینی وند، رضا شیخ محمدی (ویراستار)/ آستان مقدسه حضرت معصومه (س)/ 1384؛

-مشک فشان؛ اشعار آیات و علمای حوزه علمیه در مدح و منقبت حضرت فاطمه معصومه (س)/ مهدی محمدبیگی (گردآورنده)/ آستان مقدسه حضرت معصومه (س) / 1384؛

-حضرت معصومه (س) فاطمه دوم؛ پیشینه قم، حوزه علمیه، زندگی حضرت معصومه (س) جمکران و امام زادگان .../ محمد محمدی اشتهاردی / اخلاق / 1384؛

-تاریخ متولیان آستانه مقدسه حضرت معصومه(س)/ محمد علی محمدی / زائر/ 1384؛

-ستایشگران کوثر قم؛ اشعار و مدایح در منقبت حضرت معصومه (س)/ منوچهر حقگو (گردآورنده)/ آستان مقدسه حضرت معصومه (س) / 1384؛

-چهل حدیث قم و حضرت معصومه (س) / محمود شریفی/ معروف / 1385؛

-شرح حدیث عرض دین حضرت عبدالعظیم حسنی (ع)/ لطف الله صافی گلپایگانی/ آستان مقدسه حضرت معصومه (س) / 1385؛

-شفیعه محشر؛ زندگینامه و زیارتنامه حضرت معصومه (س)/ حبیب الله تقیان/ حسنین / 1385؛

-مروارید کویر؛ حضرت فاطمه معصومه(س)/ مهدی وحیدی صدر، فرشته منعمی (نقاش)/ براق / 1385؛

-بوستان معصومه (س) / مرتضی عبدالوهابی/ آستان مقدسه حضرت معصومه (س) / 1385

-آئین مستان؛ ویژه ایام فاطمیه و شهادت حضرت معصومه (س)/ مهدی نوری (شاعر)/ مشهور/ 1386؛

-حضرت معصومه (س) چشمه جوشان کوثر/ محمد محمدی اشتهاردی / مطهر / 1386؛

-عمه سادات؛ زندگی حضرت معصومه (س)/ سیدابوالقاسم حمیدی/ مسجد مقدس جمکران / 1386؛

-حضرت معصومه (س) اور شهر مقدس قم/ نثاراحمد زین پوری/ انصاریان/ 1386

-حضرت معصومه (س) و شهر قم/ سیدمحمد حکیمی/ دفتر نشر فرهنگ اسلامی / 1387؛

-فروغی از کوثر؛ زندگینامه حضرت فاطمه معصومه (س)/ الیاس محمدبیگی/ آستان مقدسه حضرت معصومه (س)/ زائر / 1387؛

-مهتاب اهل بیت (س)؛ سیری در زندگی حضرت معصومه(س) /سیدحسین اسحاقی / خادم الرضا(ع) / 1387؛

-حضرت معصومه (س)/ رضا علی نیا، حکیمه شریفی (تصویرگر)/ براق / 1387؛

دهه کرامت یازده روز ابتدایی دهه اول ماه ذی‌القعده است که همزمان با ولادت حضرت معصومه(س) در ۱ ذی‌القعده آغاز و با ولادت برادرش امام رضا(ع) در ۱۱ ذی‌القعده پایان می‌یابد. در دهه کرامت برنامه‌های جشن و شادی در ایران برگزار می‌شود و در تقویم جمهوری اسلامی ایران، روزهای ۱ ذی‌القعده به عنوان روز دختر، ۵ ذی‌القعده روز تجلیل از امامزادگان و بقاع متبرک، ۶ ذی‌القعده روز بزرگداشت احمد بن موسی بن جعفر معروف به شاهچراغ و ۹ ذی القعده روز عفاف و حجاب نامگذاری شده است.

1. اصحاب امام صادق
علی محدث زاده (1340ـ 1396ق)، تهران، کتابخانه مدرسه چهلستون مسجد جامع تهران، 1373، وزیری، 512ص.
2. امام صادق
عبدالمنتظر قدوسیان، تهران، 1353، رقعی، 53ص.
3. امام صادق
[حسن سعید (1337ـ 1416ق)]، تهران، کتابخانه مدرسه چهلستون 1351،جیبی، 16ص.
4. امام صادق مؤسس مذهب جعفری
گروه نویسندگان، تهران، کتابخانه دوشیزگان اسلامی، 1351، رقعی، 30ص.
5. امام صادق یا قهرمان علم
احمد خدایی، مرودشت، انتشارات ولی عصر، 1350، رقعی، 25ص.
6 . امام صادق و مذاهب چهارگانه
شیخ اسد حیدر (م1408ق)، ترجمه حسن یوسفی اشکوری، تهران، شرکت سهامی انتشار، 1369ش، وزیری، 455 ص(ج1).
7. امام صادق یک شخصیت تاریخی
حسین قاضی، تهران، 1359، 432ص.
8. امام جعفر صادق رئیس مذهب شیعه
عبدالامیر فولادزاده، تهران، انتشارات اعلمی، 1359، وزیری، 36ص (مصور، ویژه کودکان).
9. امام جعفر صادق پیشوا و رئیس مذهب
عبدالرحیم عقیقی بخشایشی، قم، انتشارات نسل جوان، 1361، جیبی، 319ص.
10. امام جعفر صادق
سید کاظم ارفع، تهران، مؤسسه انتشاراتی فیض کاشانی، 1370، رقعی، 89ص (از سری سیره عملی اهلبیت).
11. امام جعفر صادق
گروه نویسندگان مؤسسة البلاغ، ترجمه واحد تدوین و ترجمه، تهران، سازمان تبلیغات اسلامی، 1366، جیبی، 67ص (از سری سرچشمه‌های نور).
12. بحر اللئالی (زندگانی حضرت صادق )
میرزا علی اکبر نواب شیرازی، چاپ سوم، شیراز، 1381ق، وزیری، 520ص.
13. پیشوای ششم امام جعفر صادق
گروه نویسندگان، چاپ مکرر، قم، مؤسسه در راه حق، 1369، رقعی، 78ص (این کتاب به عربی و اردو ترجمه شده است).
14. پیشوای صادق
آیت اللّه سید علی خامنه ای، چاپ دوم، تهران، انتشارات سید جمال، 1361.
15. تاریخ عصر جعفری، (پیرامون زندگی امام صادق )
ابوالقاسم سحاب (1304 ـ 1376ق)، تهران، کتابفروشی اسلامیه، 1374ق، 2ج.
16. ترجمه جلد یازدهم بحار الانوار (قسم دوم) (زنـدگـانی امام صـادق )
علامه مولا محمد باقر مجلسی (1037ـ1110ق)، ترجمه موسی خسروی، تهران، کتابفروشی اسلامیه، 1355ش/1396ق، وزیری، 300ص.
17. حضرت صادق
فضل اللّه کمپانی (م1414ق)، تهران، دارالکتب الاسلامیه، 1351، وزیری، 271ص.
18. حقایق علمی در اسلام (از فرمایشات حضرت امام جعفر صادق)
[؟]، دورود، شرکت سهامی سیمان فارس و خوزستان، 1353، جیبی، 24ص.
19. حکمت صادق (سخنان امام جعفر صادق)
سید محمد باقر برقعی، تهران، کتابفروشی معرفت، 1331.
20. حیاة الصادق یا زندگانی جعفر بن محمد
شیخ محمد محدث خراسانی، مشهد،1379ق، وزیری، 280ص.
21. خورشید نمی‌میرد (داستان زندگی امام صادق )
رضا شیرازی، چاپ پنجم، تهران، انتشارات پیام آزادی، 1376ش1418/ق، رقعی، 136ص (مصوّر، ویژه نوجوانان).
22. داستان‌هایی از امام جعفر صادق
سید عبدالرسول مجیدی، قم، کانون نشر اندیشه‌های اسلامی، 1370ش/1412ق، رقعی، 160ص.
23. در پیشگاه امام صادق
سید محمد صحفی، دورود، شرکت سیمان فارسیت، 1356، جیبی، 176ص (بخشی از این کتاب اقتباس از مغز متفکر جهان شیعه است).
24. درس‌هایی از مکتب امام صادق
سید محمد تقی حکیم، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، 1369، رقعی، 216ص.
25. زندگانی حضرت امام جعفر صادق
حسین عماد زاده (1325 ـ 1410ق)، تهران، شرکت سهامی طبع کتاب، 1339، وزیری، 2ج،504«492ص.
26. زندگانی جعفر بن محمد الامام الصادق
عبدالعزیز سیّد الاهل، ترجمه حسین وجدانی، تهران، انتشارات محمدی، 1336، رقعی، 216ص.
27. زندگی و سیمای امام جعفر صادق
سید محمد تقی مدرسی، ترجمه محمد صادق شریعت، تهران، مؤسسه انصارالحسین 1370، وزیری، 70ص.
28. شخصیت حضرت صادق
احمد مغنیه، ترجمه سید جعفر غضبان، چاپ سوّم، تهران، انتشارات اردیبهشت، 1360، رقعی، 223ص.
29. شرح زندگانی و سخنان ششمین امام شیعیان، جعفر بن محمد الصادق
تهیه و تدوین: علی پناه، تهران، انتشارات فروغی، 1358، رقعی، 208ص.
30. شیوه خداشناسی از دیدگاه امام صادق

کتاب حاضر، مجموعه‌ای از خاطرات جنگی است که در آن نویسنده کوشیده تا صادقانه رخدادهای جنگ را از زبان شاهدان عینی، رزمندگان و خانوادة شهدا، با رعایت امانت‌داری به نگارش دربیاورد. کتاب دارای چهارفصل از جمله: یاد شهدای عزیز و خاطرات رزمندگان اسلام، نیروی دریایی خرمشهر در آغاز جنگ تحمیلی، جان‌فشانی عکاسان دفاع مقدس و فرمایشات و آلبوم عکس مقام معظم رهبری در جبهه‌ها است. در بخشی از کتاب می‌خوانیم: «خرمشهر ماه‌ها قبل از آغاز رسمی جنگ دستخوش بحران‌های «سیاسی امنیتی» بود. نیروهای وابسته به رژیم بعث عراق با عنوان خلق عرب و با شعارهای حمایت از مردم عرب زبان خوزستان با تبلیغات «سیاسی- روانی» زمینه را برای اشغال مناطقی از کشورمان آماده می‌کردند. این دست تحولات در ماه‌های منتهی به جنگ به اوج خود رسید و جمعیت وابسته به خلق عرب تبلیغات قوم گرایانه خود را افزایش داد».

در این کتاب، مقاومت خرمشهر در 35 روز نخست جنگ بررسی شده است.

این کتاب از دو بخش مجزا تشکیل شده بخش اول آن تحت عنوان «خرمشهر عرصه مطامع عراق» دارای چهار فصل است که در آنها به: اوضاع و جریان های سیاسی قبل از انقلاب در خرمشهر، معرفی گرایش های قومی و شرح مختصری از فعالیت های آن ها، اقدامات دولت صدام و تلاش رژیم او برای بهره برداری از عرب زبان بودن مردم این منطقه، شرح فعالیت جریان های مذهبی در خرمشهر و موقعیت آن ها، فعالیت های قوم گرایانه در خرمشهر پس از پیروزی انقلاب و تلاش برای سیطره بر خرمشهر با پشتوانه رژیم صدام، اقدامات نیروهای مذهبی ـ انقلابی خرمشهر برای مقابله با فعالیت های ضدانقلابی و قوم گرایانه، علل برکناری البکر و رسیدن صدام به قدرت مطلقه عراق، محاصره اقتصادی ایران و قطع رابطه امریکا با ایران، شکست حمله طبس، کودتای نوژه، شمارش معکوس آغاز جنگ تحمیلی، تغییر مشی و تاکتیک صدام پس از شکست ،«عربستان سازی» خوزستان و انفجارات متعددی که در نقاط مختلف این استان طی یک سال قبل از شروع جنگ تحمیلی توسط عوامل عراق صورت گرفت، پرداخته شده است.

بخش دوم کتاب «خرمشهر در جنگ طولانی»، با عنوان «خرمشهر در تهاجم سراسری عراق»، شامل 6 فصل است که در آنها به طور مفصل جریان آمادگی های نهایی ارتش متجاوز صدام برای شروع هجوم نظامی مستقیم تا اشغال کامل خرمشهر، اوضاع مرز و شهر خرمشهر، عملیات و تحرکات مرزی عراق پس از پیروزی انقلاب و واکنش ارگان های مسوول جمهوری اسلامی، چگونگی شروع هجوم سراسری دشمن در منطقه خرمشهر و واکنش مردم، نحوه هجوم زمینی و یگان های متجاوز و محورهای تجاوز و چگونگی مقابله با آنها، شکل گیری و سازماندهی نیروهای مقاومت، شکست صدام در کسب یک پیروزی سریع و اعلام آتش بس از جانب رژیم او و واکنش جمهوری اسلامی، تمرکز قوا و توجه اصلی رژیم صدام به اشغال خرمشهر و آبادان، وضعیت مدافعین در آغاز مرحله دوم هجوم و مشکلات و کمبودها، عبور دشمن از کارون و چگونگی نفوذ دشمن در شهر پس از 22 روز تلاش و تحمل تلفات، تشریح جنگ شدید خیابانی و مقابله جانانه مدافعان خرمشهر و جنگ خانه به خانه برای جلوگیری از سقوط خونین شهر و هجوم نهایی دشمن بازگو شده است.

ضمیمه اول کتاب «خرمشهر در جنگ طولانی» تحت عنوان «زنان در حماسه خونین شهر» یادی است از تلاش خواهران متعهد در خرمشهر و در جریان مقاومت 35 روزه خرمشهر و فعالیت هایی که در زمینه نبرد مستقیم با دشمن، پشتیبانی رزمندگان و امدادگری به عمل آوردند.

ضمیمه دوم کتاب، زندگینامه ای از شهید شیخ محمدحسن شریف قنوتی است و به نقش و فعالیت های این شهید در خرمشهر پرداخته شده است.

اَلَّشواهِدُ الرُّبوبیَّه فِی الْمَناهِجِ السُّلوکیَّه کتابی در فلسفه و حکمت اسلامی، نوشته حکیم و فیلسوف شیعی، صدرالدین محمد بن ابراهیم شیرازی. این کتاب از مهم‌ترین آثار فلسفی ملا صدرا است؛ چرا که در آن، همه‌اندیشه‌های فلسفی او(در زمینه‌های مختلفِ الاهیات، طبیعیات، نفس، معاد و...) به صورت مختصر بررسی شده است.

کتاب الشواهد الربوبیه را می‌توان چکیده کتاب اسفار هم به شمار آورد؛ هر چند در بخش‌هایی از آن، مطالبی هست که در اسفار و سایر کتب او دیده نمی‌شود. الشواهد الربوبیه امور اعتقادی را با عرفان و تصوف، آمیخته و با شواهدی از آیات قرآن، همراه کرده است. این کتاب در حوزه‌های علمیه و دانشگاه‌ها تدریس می‌شود. ملا هادی سبزواری بر شواهد تعلیقاتی نوشته است.

مؤلف

نوشتار اصلی: صدرالدین محمد بن ابراهیم شیرازی

محمد بن ابراهیم، صدرالدین شیرازی، معروف به صدرالمتألهین یا ملاصدرا، از حکما و فلاسفه قرن یازدهم هجری قمری است. وی حدود ۹۷۹ ه.ق در شیراز به دنیا آمد و پس از تحصیلات مقدماتی در شیراز، برای ادامه تحصیل، به اصفهان سفر کرد. او علوم عقلی را از سید محمد باقر معروف به میرداماد و علوم نقلی را از شیخ بهاءالدین محمد عاملی فرا گرفت. سپس به زادگاهش شیراز بازگشت، ولی به جهت حسادت عده‌ای، مجبور به ترک آن دیار و سکونت در یکی از روستاهای قم به نام کهک شد. ملاصدرا سال‌ها در انزوا به تزکیه نفس پرداخت و پس از طی مراحل سیر و سلوک، تا آخر عمر به نگارش تألیفاتی بر اساس مکتب فلسفی نوبنیاد خویش، حکمت متعالیه مشغول شد.[۱]

ساختار و محتوا

الشواهد الربوبیه مشتمل بر پنج بخش بزرگ یا «مشهد» است. هر «مشهد» به چند «شاهد» تقسیم می‌شود و هر «شاهد» نیز چند «اشراق» را در بر می‌گیرد.

مشهد اول: امور عامه

این مشهد درباره امور عامه و حقایق کلیِ مورد نیاز سایر دانش‌ها است. ملا صدرا مطالب این مشهد را در پنج شاهد بیان کرده است. هر شاهد نیز چند اشراق دارد.

شاهد اول، درباره وجود است. مطالبی چون: قابل تعریف نبودن وجود، تحقق و خارجیت وجود، صِرف‌بودن وجود، نحوه اتصاف ماهیت به وجود، تبیین اصالت وجود و مقولات ده‌گانه، از مهم‌ترین مسائل این شاهد است که در دوازده اشراق سامان یافته است.

شاهد دوم، در زمینه ارتباط با وجود ذهنی است. ملا صدرا در ضمن ده اشراق، این مسئله را بر طبق مسلک‌های مختلف بررسی کرده و در آخر بنا بر مشرب خویش، وجود ذهنی را اثبات کرده و اشکالات مطرح‌شده بر آن را پاسخ گفته است.

شاهد سوم، واجب الوجود و اوصاف او را در دوازده اشراق، بررسی کرده و سپس به اوصاف خداوند مانند علم و قدرت پرداخته است. در این شاهد همچنین پس از بیان راه‌هایی که برای اثبات خدا و اوصاف و اسماء او، ذکرشده، صدیقین مطرح می‌شود. قاعده بسیط الحقیقه نیز به صورت کامل بیان می‌شود و برای آن برهان ارائه می‌گردد. ملا صدرااز این قاعده، وحدت شخصیِ را اثبات می‌کند.

شاهد چهارم، تکمیل‌کننده مباحث امور عامه است و اموری چون: تقدم و تأخر، وحدت و کثرت، علت و معلول، قوه و فعل، امکان و وجوب و حرکت و سکون را شامل می‌شود. در این شاهد بر مبنای اصالت وجود، بیان می‌شود که وحدت هم مانند وجود، عَرَض و امری زائد بر حقایق خارجی نیست. وحدت در جمیع احکام، با وجود مشترک و از شئون ذاتی آن است. ملا صدرا در بحث حرکت و سکون، به حرکت جوهری باور دارد و تلاش می‌کند بر این مبنا، حدوث زمانی عالم را اثبات کند.

شاهد پنجم، از اعتبارات ماهیت سخن می‌گوید. در این شاهد، تفاوت میان جنس و فصل و نوع و مباحث مربوط به اعتبارات ماهیت به صورت خلاصه، بیان شده است. ملا صدرا در این شاهد، ملاک تشخص و جزئیت را از ناحیه وجود دانسته و شواهدی بر اصالت وجود بیان کرده است. از نظر او هر موجودی که سبب و علت نداشته باشد(مانند خداوند)، تشخصش ذاتی است. تشخص عقول مجرد، به وسیله وجود ناشی از فاعل تام و واجب است. در تشخص سایر موجودات هم وضع و جهت و زمان و سایر لوازم مادی دخالت دارد.

مشهد دوم: وجود حق تعالی و خلق دنیا و آخرت

این مشهد وجود حق تعالی و نحوه صدور کَثَرات از او و کیفیت اِنشاء و ایجاد نشأه آخرت و عالَم ماده را در دو شاهد بررسی کرده است.

شاهد اول، درباره صنع و ابداع حق تعالی است. ذات حق بی نیاز از غیر و قائم به ذات خود است. فاعلیت او هم بر هیچ چیز توقف ندارد؛ وگرنه می‌بایست حق اول، وجود مطلق و مبدأ حقیقی نباشد. اولین موجودی که از حق اول، قبول فیض می‌کند، عقل اول است که واسطه صدور کثرات از حق می‌باشد. اطاعت عقول طولی و عرضی از حق اول، فطری است و عصیان در وجود آنها راه ندارد. از نظر ملاصدرا عالم عقول، یک عالم واحد است و هر عقل کلی نسبت به مادونش، بسیط الحقیقه و کل الاشیاء است. به عقیده وی، هر علت تامه‌ای تمام و کمال معلول خود است.

شاهد دوم، از صُور مفارق و مُثُل افلاطونی بحث می‌کند. ملاصدرا در این شاهد، مقصود ارسطو و افلاطون و سقراط را از این مطلب که جمیع افراد و انواع مادی، دارای فردی نوری و عقلی هستند، بیان کرده و براهین متعددی بر وجود مُثُل، اقامه نموده و اشکالات ابن سینا به نظریه مُثُل را پاسخ داده است.

مشهد سوم: حقیقت معاد و کیفیت پیدایش روح

این مشهد مسائل مربوط به معاد را در قالب سه شاهد، سامان داده است.

شاهد اول: احوال آنچه علمِ نشئه ثانیه بر آن متوقف است.

شاهد دوم: إنیّت نفس انسانی و احوال او و آنچه از امور قیامت، پیش روی اوست.

شاهد سوم: مجردشدن برای اثبات معاد نفوس.

مشهد چهارم: اثبات حشر اجسام و اجساد

در این مشهد معاد جسمانی، آن‌گونه که دین اسلام تصریح می‌کند، اثبات شده است. این مشهد سه شاهد دارد.

شاهد اول، درباره اثبات نشأه آخرت است. در این شاهد اصول و قواعدی برای حشر اجسام ارائه شده که اساس فلسفه ملاصدرا را تشکیل می‌دهند. در رأس آن اصول، اصالت الوجود قرار دارد. او پس از بیان اصول معاد جسمانی، به بیان تفاوت‌های عالم آخرت و دنیا پرداخته است.

شاهد دوم، از چگونگی جهان آخرت به صورت مفصل سخن می‌گوید. حقیقت مرگ، ماهیت قبر و عذاب و ثواب، بَعث، حشر، احوال سرزمین محشر، صراط، نشر کتب و صحائف، حساب و میزان، نفخ صور، قیامت صغری و کبری، بهشت و جهنم و کیفیت خلود اهل آتش، از مباحث این شاهد است.

شاهد سوم، بار دیگر به توضیح عالم‌های سه‌گانه(عالم دنیا، عالم حساب و جزاء و عالم قرار و آرامش) می‌پردازد. در اشراق اول از انحصار عالم‌های سه‌گانه هستی و در اشراق دوم از نحوه آمدن انسان از عالم روحانی به عالم جسمانی و در اشراق‌های سوم و چهارم، از شیوه برخورد انسان‌ها با ملائکه و اینکه چگونه آنها نفوس آدمیان را به منازل رحمت و یا عذاب سوق می‌دهند، بحث می‌شود.

مشهد پنجم: نبوات و ولایات

این مشهد با روش اهل اشراق و صوفیه، در دو شاهد از نبوات و ولایات بحث می‌کند.

شاهد اول، در زمینه اوصاف نبی و ویژگی‌های او است. نویسنده در این شاهد، در قالب چندین اشراق، نبوت و ویژگی‌های آن را بیان می‌کند. مسائلی چون: درجه نبوت نسبت به سایر درجات انسان، معجزه، وحی، الهام و تعلیم و تفاوت آنها با یکدیگر، چگونگی دریافت وحی توسط پیامبر و ویژگی‌های وی، از مهم‌ترین مطالب این شاهد است.

شاهد دوم، به اثبات نبی و لزوم قوانین آسمانی می‌پردازد. ملاصدرا در این شاهد ضمن اشراقاتی، بر وجود نبی و لزوم قوانین آسمانی در نظام عالم، دلیل آورده و شرایط وجوب اطاعت از او را بیان کرده است. در دیگر اشراقات هم سِرّ تشریع احکام شرعیه، اعم از عبادات و سیاسات و حدود و نکاح و تفاوت نبوت و شریعت و سیاست ذکر شده است.

چهارم خرداد سالروز مقاومت مردم دزفول برابر موشک باران عراق در جنگ تحمیلی است که موجب شد این روز، روز ملی مقاومت و پایداری در تقویم رسمی کشور ثبت و دزفول به عنوان پایتخت مقاومت ایران نامگذاری شود.
مردم شهید پرور دزفول مدت هشت سال دفاع مقدس با وجود اصابت موشک بر شهر، همزمان بخش های تخریب شده را بازسازی می کردند و اراده رژیم بعثی در خالی کردن شهر و درهم کوبیدن آن را به یکی از آرزوهای دست نیافتنی متجاوزان مبدل کردند.در این مدت باوجود موج تبلیغی و تهدیدات گسترده رژیم بعث عراق و بلندگوهای شبانه روزی حامیان آنان، اهالی دزفول هرگز تسلیم ‌نشدند و هر هفته همراه رزمندگان به امامت آیت الله قاضی، نماز جمعه را در این شهراقامه می‌ کردند. این شهر در دوران جنگ بارها مورد هجوم و موشک‌باران رژیم عراق بود تا آنجا که آن را با نام شهر موشک‌ها یاد کرده‌اند. دشمن بعثی ۱۷۶ موشک، ۲ هزار و ۵۰۰ گلوله توپ و ۳۳۱ راکت هواپیما به دزفول اصابت کرد و بیش از ۱۹ هزار واحد مسکونی و تجاری در این شهر تخریب شد.
دشمن بعثی ۲ لشکر از ۶ لشکری که برای حمله به خاک میهنمان آماده کرده بود، مامور فتح دزفول کرد تا خوزستان را دور بزند و درنهایت این استان را به تصرف خود درآورد و اگر مقاومت مردم دزفول نبود، خوزستان سقوط می کرد، عملیات فتح المبین وجود نداشت و مقدمه آزاد سازی خرمشهر فراهم نمی شد.
دزفول در مقاومت قهرمانانه اش ۲ هزار و ۶۱۰ شهید تقدیم اسلام و انقلاب کرد که از این تعداد ۲۵۰ شهید از سه روز تا ۱۰ سال داشتند.
به پاس مقاومت عزتمندانه این شهر در سال ۱۳۶۵، دزفول به عنوان شهر نمونه معرفی شدو لوح زرین آن در یکی از میدان های شهر نصب شد.

سوره مهر هم به عنوان ناشر اندیشه و هنر ایران اسلامی در گذشته کتاب‌های زیادی با موضوع خرمشهر منتشر کرده از جمله ۱۹ عنوان کتاب در حوزه خاطرات روز‌های خرمشهر از جمله «خرمشهر خانه رو به آفتاب»، «ماموریت در خرمشهر»، «مهمان فشنگ‌های جنگی»، «خانه ام همین جاست»، «خرمشهر کو جهان آرا»، «آزادی خرمشهر»، «باد‌های برفی»، «توفان سرخ»، «گردان گم شده»، «به داد ما برسید»، «جنایت‌های ما در خرمشهر»، «عبور از آخرین خاکریز»، «در کوچه‌های خرمشهر»، «پاییز ۵۹»، «من در شلمچه بودم»، «راز‌های دوران پر التهاب»، «اعترافات»، «خرمشهر در آتش» می‌شود و همچنین سه عنوان کتاب «پوتین‌های مریم»، «آتش و خون در خرمشهر» و «آخرین شب در خرمشهر» منتشر شده است.

اگر بخواهیم در مورد خرمشهر کتابی را معرفی کنیم که به تمام معنا به روز‌های خونین آن پرداخته است بی گمان کتاب «دا» اولین خواهد بود.

این کتاب خاطرات دختری هفده ساله به نام سید زهرا حسینی از ۲۰ روز حضورش در خرمشهر و اتفاقات جنگ تحمیلی است که توانست در مدتی اندک تمام نگاه‌ها را به خود جلب کند. این کتاب را «دا» نام نهادند که تشکری باشد از همه ماداران ایران اسلامی و همه مادرانی که در طول این سال‌ها فرزندان خویش را راهی آزمون‌های سخت کرده اند و صبورانه سوخته اند و در فراغ عزیزانشان مویه کرده اند.

اما سوره مهر سه سال پیش هم به مناسبت بیست و پنجمین سالروز آزادی خرمشهر مجموعه کتاب‌هایی را با هدف بازگویی خاطرات آن روز‌ها منتشر کرد که بخش زیادی از این کتاب خاطرات افسران و نظامیان عراقی از روز‌های اشغال این شهر است.

از جمله این کتاب‌ها می‌توان به این عناوین اشاره کرد: «من در شلمچه بودم» خاطرات سرهنگ عراقی ثامر عبدالله، «راز‌های دوران پر التهاب» خاطرات سروان ثامر حمود الخالصی، «آخرین شب در خرمشهر» خاطرات سرهنگ کامل جابر، «آتش و خون در خرمشهر» خاطرات سرهنگ دوم ستاد خالد سلمان محمود کاظمی، «ماموریت در خرمشهر» خاطرات سرهنگ صبار فلاح اللامی، «حمله بزرگ» خاطرات سرهنگ دوم موفق اسعد الدجیلی، «اعترافات» خاطرات سرهنگ عبدالعزیز قادر السامرایی، «جنایت در خرمشهر» خاطرات افسران عراقی، «عبور از خاکریز» خاطرات اسیر عراقی دکتر احمد عبدالرحمن و ... همچنین پنج عنوان کتاب از این مجموعه هم به روایت خاطرات زنان خرمشهر اختصاص دارد که کتاب «خرمشهر کو جهان آرا» به مصاحبه با صغرا اکبرنژاد همسر سردار شهید سید محمد جهان آرا اختصاص دارد. «خرمشهر خانه رو به آفتاب» هم خاطرات صدیقه زمانی همسر سردار شهید سید عبدالرضا موسوی است.

«خانه ام همین جاست» خاطرات افسانه قاضی زاده، «پاییز ۵۹» خاطرات زهرا ستوده، «پوتین‌های مریم» خاطرات مریم امجدی است. اما در همین مجموعه سعید فخرزاده و احمد دهقان هم کتاب «آزادی در خرمشهر»؛ خاطرات سپهبد شهید علی صیاد شیرازی و سید قاسم یاحسینی «مهمان فشنگ‌های جنگی» خاطرات اسیر آزاد شده ایرانی مجید بنشاخته (سجادیان) را ارائه کرده اند و مریم شانکی هم کتاب «در کوچه‌های خرمشهر» را که شامل مجموعه گفتگو‌هایی است که در سال ۶۰ و ۶۱ صورت گرفته را نوشته است. آخرین کتاب از این مجموعه هم اختصاص به ناگفته‌های نامه تاریخی علی شمخانی فرمانده سپاه خوزستان با عنوان «به داد ما برسید» دارد.

اما کتاب‌های خرمشهر به این مجموعه منتهی نشد و سوره مهر کتاب‌هایی دیگری را هم درباره خرمشهر، از پس این مجموعه منتشر کرد. کتاب «گل سیمین» یکی از این کتاب هاست که بی ارتباط به خرمشهر نیست. این کتاب در برگیرنده خاطرات سهام طاقتی از دوران جنگ ایران و عراق در فاصله سال‌های ۱۳۵۹ تا ۱۳۶۱ است.

طاقتی در این خاطرات به بیان واقعه اشغال خرمشهر توسط دشمن، فجایعی که رخ می‌دهد، آزادسازی خرمشهر، عملیات‌های ثامن‌الائمه و بیت‌المقدس در شکست حصر آبادان و فتح خرمشهر‏، خاطراتی از شهیدانی چون: محمد جهان آرا و مهدی آلبوغبیش و ... می‌پردازد. و، اما کتاب آخر درباره خرمشهر که در این مجال به آن اشاره می‌شود، کتاب «خرمشهر در اسناد ارتش عراق» است. در این کتاب به بررسى اسناد ارتش صدام درباره تجاوز به شهر خرمشهر و دوره اشغال آن، پرداخته شده است. در این کتاب ۱۳۰ سند گردآمده که نمایانگر چگونگى اشغال این شهر به دست ارتش متجاوز صدام است.

در متن این اسناد اهمیت سیاسى، نظامى و تبلیغاتى اشغال خرمشهر ‏مشخص شده‌اند. فرمان تخریب پل خرمشهر - آبادان، دستوراتى مبنى بر حفظ و کنترل خرمشهر پس از اشغال کامل آن، پاک‏ردن شعارهاى فارسى‏ از دیوارهاى شهر و نوشتن شعارى با عنوان «ما آمدیم تا بمانیم» به‏ جاى آن‏ها، اطلاعاتى درباره اسارت محمدجواد تندگویان (وزیر وقت نفت ‏ایران)، اخبار و گزارش‌های رسیده از اوضاع سیاسى، اجتماعى و نظامى‏ایران، درخواست جمع‏آورى خاک ایران و نحوه ارسال آن به بغداد، تشویق سربازان عراقى به ادامه تجاوز و اشغال‏ و دستور غارت نفت‏ ایران محتوای برخی از این اسنادند.

«آغاز تجاوز»، «اشغال‏ خرمشهر»، «تبلیغات دشمن»، «کشتار و غارت»، «تخریب» و «آزادسازى خرمشهر» عناوین فصل‌های این کتاب‌اند و در بخش پایانی، تصویر تمام ‏اسناد بررسی شده، گرد‌آمده‌اند. آنچه در بالا آمد تنها اشاره‌ای بود به چند عنوان کتاب درباره خرمشهر؛ چه اینکه درباره داستان مقاومت ما در خرمشهر، اشغال آن توسط بعثی‌ها و آزادسازی‌اش، بسیار کتاب‌های دیگری نوشته شده که در این گزارش به آن‌ها اشاره نشد و بسیار کتاب‌هایی که نوشته نشده و باید نوشته شود.

مؤلف کتاب

اَلاْسْفارُ الاْرْبَعَه، عنوان‌ اثر فلسفی‌ بزرگ‌ و معروف‌ صدرالدین‌ شیرازی‌، ملقب‌ به ‌ صدر المتألهین‌ و ملاصدرا (ح‌ ۹۷۹-۱۰۵۰ق‌/ ۱۵۷۱-۱۶۴۰م‌).

نام کامل کتاب

مؤلف‌ نام‌ کامل‌ کتاب‌ را الحکمة المتعالیة فی‌ الاسفار العقلیة الاربعة نهاده‌ است‌.

جایگاه علمی کتاب

این‌ کتاب‌ از حیث‌ جامعیت‌ و دامنه تأثیر بر حوزه حکمت‌ اسلامی‌ در سده‌های‌ اخیر - به‌ ویژه‌ جریانی‌ که‌ می‌توان‌ از آن‌ به‌ «حکمت‌ شیعی‌ »تعبیر کرد 

 مقامی‌ یگانه‌ دارد، چنانکه‌ بسیاری‌ از نوشته‌های‌ دیگر صدرالدین‌ شیرازی‌ و آثار حکمای‌ نسلهای‌ بعد با اقتباس‌ یا الهام‌ گرفتن‌ از این‌ اثر پدید آمده‌اند.

امتیازات دوره حیات‌ علمی‌ صدرالدین‌

گفتنی‌ است‌ که‌ در حیات‌ علمی‌ صدرالدین‌، ۳ دوره متمایز وجود دارد: ۱. دوره تحصیل‌ و مطالعه‌ در فلسفه ‌ و کلام ‌ به‌ شیوه استدلالی‌ محض‌. ۲. دوره عزلت‌ و رویکرد به‌ اشراق‌ و سلوک‌ معنوی‌. ۳. سرانجام‌، دوره تعلیم‌ و پرداختن‌ آثار.

سال شروع‌ تألیف‌ اسفار

شروع‌ تألیف‌ اسفار را با قراینی‌ باید در اواخر دوره دوم‌ دانست‌. مؤلف‌ این‌ کتاب‌ را پیش‌ از دیگر آثار خود نوشته‌ است‌.

اسفار از نظر مؤلف
وی‌ در مقدمه کتاب‌، آن‌را حاصل‌ دوره طولانی‌ انزوا و کناره‌جویی‌ از مشاغل‌ علمی‌ مرسوم‌ می‌شمارد 

 و از سوی‌ دیگر، از استاد خویش‌ میرداماد (د ۱۰۴۰ق‌) با دعایی‌ که‌ در حق‌ زندگان‌ رواست‌، یاد می‌کند. 

 نیز در اواخر بخش‌ نخست‌ از بخشهای‌ چهارگانه کتاب‌، از حالتی‌ الهام‌بخش‌ که‌ او را به‌ پرداختن‌ مطلب‌ توانا ساخته‌ است‌، سخن‌ می‌گوید. در یادداشتی‌ که‌ او بر این‌ سخن‌ خود افزوده‌ - و در حاشیه برخی‌ نسخه‌های‌ خطی‌ کتاب‌ آمده‌ - تاریخ‌ ۱۰۳۷ق‌ قید گردیده‌ است‌ 

مفهوم اسفار

«اسفار» در عنوان‌ کتاب‌ جمع‌ سَفَر است‌، نه‌ آن‌طور که‌ برخی‌ گمان‌ کرده‌اند جمع‌ سِفر. 

سَفَرهای‌ چهارگانه عارفان‌

صدرالدین‌ شیرازی‌ طرح‌ کتاب‌ خویش‌ را منطبق‌ بر سَفَرهای‌ چهارگانه عارفان ‌ دانسته‌ است‌. 

 این‌ سفر‌ها به‌ بیان‌ او عبارتند از: ۱. سفر از خلق‌ به‌ سوی‌ حق‌، ۲. سفر به‌ حق‌ در حق‌ (به‌ حق‌، از آن‌رو که‌ سالک‌ در این‌ سیر، وجود خویش‌ را فرو می‌نهد و سیر او به‌ حق‌ انتساب‌ می‌یابد)، ۳. سفر از حق‌ به‌ سوی‌ خلق‌ به‌ حق‌ (سیر در کیفیت‌ صدور کثرت‌ از وحدت‌ یا مشاهده مراتب‌ مخلوقات‌ از عالی‌ تا نازل‌)، ۴. سفر به‌ حق‌ در خلق‌ (سیر در کثرت‌ مخلوقات‌، از آن‌رو که‌ وحدت‌ حق‌ در آن‌ها مندرج‌ است‌ و مشاهده کیفیت‌ بازگشت‌ خلق‌ به‌ حق‌) 

 برای‌ تعبیرهای‌ مختلف‌ از سفرهای‌ چهارگانه‌. 

( رساله‌اي‌ با عنوان‌ الاسفار الاربعه از شمس‌الدین‌ محمد خفری ‌).

سفر های چهرگانه اسفار
کتاب‌ صدرالدین‌ شیرازی‌ نیز در ۴ سفر تنظیم‌ شده‌ است‌: ۱. در امور عامه‌ (وجود و مظاهر آن‌)؛ ۲. در حکمت‌ طبیعی‌ (جواهر و اعراض‌)؛ ۳. در الهیات‌ به‌ معنی‌ اخص‌؛ ۴. در نفس‌ و مبدأ و معاد آن‌.

کتاب آزادی خرمشهر خاطرات تلخ و شیرین شهید سپهبد علی صیاد شیرازی از آزادی خرمشهر است.

بعد از عملیات فتح المبین، روحیه عالی بر رزمندگان اسلام حاکم بود. قوت و اطمینان برای ادامه نبرد داشتیم و پیروزی را حتمی می دانستیم. می توانم بگویم یکی از دلایلی که موجب شد بعد از عملیات فتح المبین، دست به یک اقدام جسورانه بزنیم و منطقه ای را طراحی بکنیم که حدود 6 هزار کیلومتر مربع وسعت داشت، دلیلش این بود که از هر نظر احساس قوت و قدرت می کردیم. البته تحلیل گران تاریخ جنگ و کسانی که می خواهند تحلیل دقیق داشته باشند، جالب است بدانند که چه دلایلی باعث شد یکدفعه توان رزمی ما افزایش پیدا کرد، در حالی که به امکانات رزمی ما افزوده نمی شد. حتی نیروی انسانی هم که افزوده می شد، رقمی نبود که ما روی آن بخواهیم حساب کنیم و بگوییم توان رزمی مان بالا رفت.

ابراهیم قوامی شیرازی با همه مال و منالش و با همه اعتبار و کسب و شغلش، از داشتن فرزند مرحوم بود تا این که با توسل به نذر و نیاز، از این نعمت برخوردار گردید. سال 979 هجری قمری، سال برآورده شدن حاجت ابراهیم بود و ابراهیم او را محمد نامید. از دوران کودکی و نوجوانی محمد که بعدها لقب هایی همچون صدرا و صدرالمتألهین به خود گرفت، اطلاعات زیادی در دست نیست. آن چه از قراین و شواهد می توان به دست آورد این که صدرا از آموزش و تربیت ویژه ای بهره مند بوده است، زیرا که شیراز در آن دوران، مهد علم و ادب بوده و از طرف دیگر خانواده وی از اعیان و اشراف شیراز، محسوب می شده و این فرزند بعد از سال ها انتظار به دنیا آمد.

خانواده های برخوردار آن روزگاران، در همان اوان کودکی، معلم به خانه می آوردند تا به کودک خواندن و نوشتن آموخته و به فرزندشان قرآن آموزش دهد. محمد فرزند دارای هوش و ذکاوتی بس عجیب بود که نظر هر گوهرشناس را به خود جلب می کرد. براساس تحقیق برخی از نویسندگان، صدرا در حدود بیست و پنج سالگی شیراز را به مقصد قزوین و سپس اصفهان ترک کرده است. بدیهی است که تا ا ین سن، یک جوان باهوش و برخوردار از شرایط آموزش، بسیاری از مراتب علمی را می تواند طی کند.

ملاصدرا در دوران نوجوانی علاوه بر دروس رایج در حوزه های آن عصر، دروسی مثل ادبیات فارسی، عربی، منطق، اصول فقه، فقه، کلام و...، فلسفه را نیز آموخته است. شیراز جایی بود که صدرا نوجوانی و بخشی از جوانی خود را در آن سپری کرده و پایه های اولیه افکار او در آن جا شکل گرفت.

شیراز در آن دوران، وارث فیلسوفان بزرگی بوده است. با توجه به این که در آن زمان نوجوانی صدرا، شاگردانی از اندیشمندان مذکور، در شیراز حضور داشتند که به تدریس و تعلیم مشغول بوده اند، می توان حدس زد که صدرا با چه زیرساخت های فکری، شیراز را به مقصد اصفهان ترک کرده است.

تاریخ دقیق ورود ملا صدرا به اصفهان معلوم نیست، اما طبق تحقیقات به عمل آمده، وی در سال 1006 هـ در اصفهان بوده است. حاکمان هم عصر ملاصدرا یعنی سلسله صفویه بیشترین تأثیر را در علم و فرهنگ ایران داشته اند.

صدرالدین محمد نوجوان، شب را تا صبح زیر نور شمع می نشست و کتاب می خواند. می خواند و می خواند تا شمع خاکستر می شد، شمعی دیگر روشن می کرد. از ریاضیات و طب گرفته تا فقه و معارف دینی؛ از فلسفه و حکمت گرفته تا حدیث. پدرش گاهی به فکر فرو می رفت نکند مغز کوچک صدرالدین محمد گنجایش این همه کتاب و رساله را نداشته باشد.

پس از حاکم شدن صفویان بر ایران و برقراری آرامش، شیراز از رونق افتاد. دانشمندان از این شهر کوچیدند. اغلب به قزوین رفتند که پایتخت آن روز صفویان بود. بازار علم در شیراز از رونق افتاد و در قزوین رونق گرفت.

صدرالدین محمد سودای شاگردی شیخ بهایی و حکیم میرداماد را که سرآمد عالمان روزگار بودند در سر داشت. صدرالدین محمد به قزوین رفت. به مدرسه های مختلفی سر زد. از این مدرسه به آن مدرسه رفت؛ اما در هیچ مدرسه ای چیزی بیش تر از آنچه می دانست، نمی یافت. طولی نکشید که در مدرسه های قزوین از طلبه ی جوانی سخن گفتند که از شیراز آمده بود که می گفتند: «زبانی تند و تیز دارد و به آسانی تسلیم نظر استادان نمی شود.»

صدرالدین به دیدن شیخ بهایی رفت و شاگرد و همراه شیخ شد. شیخ چنان بود که گویی بر بالای بلند ایستاده باشد. او از آن بالا، همه ی اتفاق ها را نظاره می کرد. چیزهایی می دید که از چشم دیگران دور بود. او بدخواهان و حسودانی را می دید که پشت سر صدرالدین جوان سخن می گفتند و او را به صوفی گری متهم و تکفیر می کردند.

صدرالمتالهین، شانه به شانه ی سرآمدان علم در مجالس حاضر می شد. حضور در کلاس درس او آرزوی طلاب جوان شده بود. ملاصدرا در اصفهان بود که خبر مرگ مادر را شنید. برایش سخت بود او به شیراز رفت و چند روزی در آن جا ماند.

شیراز هنوز برای اهل علم، محیطی آرام و دلنشین بود. الله وردیخان، حاکم شیراز، محیطی فراهم کرده بود تا ملاصدرا بتواند در آن به آسانی تدریس کند. اهل علم هم در اندک زمانی بر گردش حلقه زدند. او همه وقت خود را صرف تدریس، مطالعه و تألیف می کرد. در کلاس هایش، کنار اندیشه های کهن، از اندیشه های نو هم می گفت. درس اصلی او فلسفه بود، اما فقط به فلسفه نمی پرداخت؛ حدیث و قرآن نیز می گفت. در شرح و تفسیر قرآن و حدیث هم، حرف هایی تازه داشت. او نوشتن کتاب هایش را به طور جدی در شیراز شروع کرد. «شرح اصول کافی» را در آن جا نوشت. اصول کافی یکی از کتاب های معتبر حدیث شیعه است.

ملاصدرا در شیراز ازدواج کرد و نخستین فرزندش نیز در آن جا به دنیا آمد. با شروع درس های ملاصدرا، آزارها، تهمت ها و تکفیرها از هر سو روانه ی او شد. در شیراز هم که زادگاهش بود، بدخواهان روز به روز عرصه را بر او تنگ می کردند.

ملاصدرا همراه کاروان کوچک خود، (زن و کودک خردسالش) راهی قم شدند ملاصدرا مدتی را در قم گذراند، اما خود را به کسی معرفی نکرد. ملاصدرا خانواده ی کوچک خود را به سوی روستایی به نام کهک به راه انداخت. ملاصدرا در این روستا هم کار می کرد، هم درس می داد، هم رساله های ناتمامش را تمام می کرد و هم با مردم بود.

دو فرزند دیگر ملاصدرا در کهک به دنیا آمدند دختر بزرگش در آن جا ازدواج کرد و نوه اش هم در آن به دنیا آمد. شاگردان بزرگی همچون فیض کاشانی و عبدالرزاق لاهیجی را تربیت کرد و کتاب بی همتایش «اسفار اربعه» را نوشت که فلسفه ی اسلامی را دگرگون کرد. اهمیت این کتاب تا دوره ی قاجار معلوم نشد.

این کتاب را در کنار کتاب «شفا» اثر ابن سینا، از بزرگترین کتاب های فلسفی می دانند و همچون دایره المعارفی است که اندیشه های جدید ملاصدرا را در خود جا داده است. اسفار اربعه چهار جلد دارد و براساس مراحل چهارگانه ی سیر و سلوک عرفانی تنظیم شده است. انتخاب نام کتاب نیز که به معنای «سفرهای چهارگانه» می باشد، بر همین اساس بوده است. این کتاب اصول فلسفه ی «حکمت متعالیه» را در خود دارد.

ملاصدرا نوشتن «اسفار» را تازه تمام کرده بود که نامه ای از حاکم شیراز دریافت کرد. ملاصدرا با خواندن نامه دوباره به یاد زادگاهش افتاد و هوای شیراز به سرش زد. با این که پیر بود، اما به این دعوت امید بست. دوباره رونق علمی شیراز برمی گشت چون ملاصدرا به شیراز بر می گشت.

ملاصدرا دوباره به شیراز برمی گشت. باغ پدری را به فرمان امام قلی خان  آراسته بودند. همگی به استقبال پیر شیراز آمده بودند. ملاصدرا از نخستین روزهای تحویل گرفتن کلید مدرسه ی خان، بساط درس و بحث را در مدرسه ی تازه ساخته شروع کرد.

در آن زمان تدریس فلسفه و حکمت را ممنوع می کردند اما خان مرحوم قباله ی این مدرسه را به نام ملاصدرا را نوشته بود و در وقف نامه اش هم به تدریس فلسفه و حکمت تاکید شده بود. مدرسه خان 100 حجره در دو طبقه داشت که می توانست 200 طلبه را در خود جا دهد.

ملاصدرا بحث هایش را با جسارت و صراحت مطرح می کرد، اهل تفسیر قرآن، حدیث و عرفان بود و در این باب رساله هایی هم نوشته بود. او دیگر چنان آوازه ای پیدا کرده بود که تلاش بدخواهان برای آزارش، به جایی نمی رسید.

ملاصدرا شش بار پای پیاده به حج رفته بود. هفتمین بار در سن 70 سالگی با شوق عجیبی قصد این سفر کرد. ملاصدرا در راه به خودش می اندیشید، به عمری که سرکرده بود؛ به فرصت هایی که از دست داده بود به کارهایی که کرده بود: نوشتن بیش از 50 کتاب و رساله، نقد و رد اصول معتبر و معروف فلسفی زمان و بنیان نهادن اصول جدید؛ پرورش تعداد زیادی شاگرد. ملاصدرا در آخرین سفر حج دچار بیماری شد و دار فانی را وادع گفت.

صدرالمتألهین شیرازی، از جمله فیلسوفانی است که در جریان فکر فلسفی در جهان اسلام، سخن نو و تازه گفته و مسائل جدیدی مطرح کرده است. ملاصدرا با قرآن مجید و روایات مأنوس بود و از آنها برای حل مسایل فلسفی اش استمداد کرد. از ویژگی های ملاصدرا، ایمان راسخ وی به اصول و مبانی اعتقادی شیعه دوازده امامی است. وی در آثار خود در مواضع مختلف، اصول اعتقادات شیعه را تبیین کرده است.